27/04/18

Trauma en Post Traumatische Stress nader uitgelegd

Trauma’s

Een trauma is een gebeurtenis of meerdere gebeurtenissen achter elkaar die te snel, te onverwacht, te schokkend of emotioneel belastend zijn geweest om er op dat moment goed op te kunnen reageren. Je raakt overweldigd en je lichaam komt onder grote druk te staan.
De reactie van je lichaam is dat het zich gaat voorbereiden om op de omstandigheden te reageren. Je lichaam maakt adrenaline en cortisol aan om voor de nodige energie te zorgen die benodigd is voor een reactie. Je eerste reactie is kijken waar het “onheil” vandaan komt en wat je kunt doen om er aan te ontkomen. Kun je vluchten? moet je vechten? of wat anders!
Wanneer deze cyclus goed wordt doorlopen en je bijvoorbeeld de kans zag om weg te vluchten, dan zal de opgewekte energie gebruikt worden en daarmee tot ontlading komen. Houdt deze stress echter te lang aan, kun je niet adequaat reageren of gaat het zo snel dat het onmogelijk was om te reageren dan bevriezen we!

Zo kan je zenuwstelsel voortdurend onder druk komen te staan door verdrinking of verstikking, geboorte trauma, medische ingrepen op jonge leeftijd of langdurige ziektes. Je kunt fysieke verwondingen oplopen bij sport, ongelukken, operaties, brandwonden of hoofdletsel bij vallen of auto ongelukken. Of je bent aangevallen waarbij je niet kon ontsnappen zoals bij overvallen, verkrachtingen, seksueel misbruik, incest, oorlog en geweld. Maar je kunt ook getuige zijn van traumatische gebeurtenissen zoals natuurrampen, (verkeers) ongelukken of criminaliteit. Daarnaast vinden veel trauma’s plaats tijdens onze (emotionele) ontwikkeling door verwaarlozing, bestraffing of bijvoorbeeld een liefdeloze opvoeding.
Als de traumatische omstandigheden en daarmee onze reactie daarop te lang aanhoudt wordt het zenuwsysteem overbelast en dreigt instorting.
Om instorting te voorkomen worden allerlei karakterstructuren, overlevingsmechanismen en -strategien ontwikkeld waarmee men weet te overleven, maar ons weghouden van het gevoel echt te leven. In een later stadium kan dit weer voor psycho sociale problemen en stress zorgen.

Trauma’s zijn dan ook een deel van het leven en dragen bij aan de vorming van je persoonlijkheid. Is er goed mee te leven niets aan de hand. Ervaar je steeds meer problemen bij jezelf of in contact met anderen dan kan een trauma en de gevolgen van post traumatische stress hier de oorzaak van zijn. De eerste tekenen zijn vaak psycho-somatische of lichamelijk onverklaarbare (spannings) klachten die zich in alle delen van je lichaam kunnen uitten. Ook heeft een trauma het kenmerk dat het steeds weer gebeurd of terugkomt in je leven. Hierdoor ontstaat vaak angst, want je wil niet dat het je weer gebeurd. Deze angsten kunnen op hun beurt weer tot problemen of stoornissen leiden. Uiteindelijk kan dit van grote invloed zijn op je persoonlijkheid.

 

Post traumatische stress 

De mens reageert in principe net als dieren op gebeurtenissen. Nadat lichaam de spanning heeft opgeladen, zal het zich autonoom weer willen ontladen. Dat wil zeggen dat het autonome zenuwstelsel dat van nature zal willen doen en bij dieren ook altijd zal doen. Wij mensen hebben echter de cognitie, “ons denken” en met name Ego wat ons voortdurend verteld wat we moeten doen en niet meer gewend is om naar het lichaam te luisteren. De communicatie stoornis die hierdoor ontstaat zorgt dan vaak voor problemen bij het op een natuurlijke manier ontladen van de stress en reguleren van ons zenuwsysteem.

In principe zal ons lichaam, nadat een traumatische ervaring zich heeft voorgedaan, zich dus willen ontladen van de opgelopen stress. Je ziet dan reacties als rillingen, gespannen of rusteloze benen, gapen, uitrekken, veel praten en of boosheid, emoties tranen, opluchting, etc.
Dit wordt meestal gevolg door een periode van vermoeidheid, compensatie, en een behoefte aan rust, zodat het lichaam kan herstellen en het zenuwsysteem de kans krijgt om zich weer te reguleren naar de oorspronkelijke toestand. Deze toestand is overigens in onze DNA vastgelegd en vormt daarmee de belangrijkste hulpbron van het somatic experience trauma werk.

Door de snelheid van onze maatschappij zien we echter dat de verwerking vaak geen aandacht krijgt en dat van rust houden voor regulatie en herstel van het zenuwstelsel al helemaal geen “tijd” is. Zo komt de post traumatische stress in het lichaam niet goed of helemaal niet tot ontlading. Het gevolg is dat deze energie opgeslagen wordt in het lichaam. Het kan vast komen te zitten of gaat zich door het lichaam verplaatsen waardoor allerlei lichamelijke onverklaarbare klachten ontstaan. Men raakt gevoelig voor bepaalde omstandigheden die aan het trauma relateren en vaak komt daar vermijdingsgedrag uit voort. Ook  ontstaan er beperkende of negatieve overtuigingen en beïnvloeden deze het denken, de emoties en het gedrag.

Vaak ontstaan zij vanuit de angst om hetzelfde weer mee te maken, deze angst verlamt op zijn beurt weer en zo is de traumatische cirkel rond, waarbij angst steeds bevriezing teweeg brengt en bevriezing weer tot angst “lijdt”. Men spreekt dan ook wel van een trauma draaikolk.
Met somatic experience helpt de therapeut cliënten uit deze toestand te komen en weer in verbinding te brengen met het biologisch zelfregulerend vermogen van het zenuwsysteem om te ontladen, zichzelf te reguleren en te ontspannen.

Wanneer “een mens” dus niet adequaat heeft kunnen reageren op de traumatische gebeurtenis,  zal “het lichaam” dat opgeslagen hebben in het zenuwsysteem. En wanneer men dan terugdenkt aan of geconfronteerd wordt met een soortgelijke gebeurtenis zal het geactiveerde lichaam steeds weer in die “verstoorde” toestand terecht komen, met alle ongemakken, emoties en reacties van dien. Wanneer men “over-geactiveerd” reageert en gedrag vertoont als hevige zichtbare emoties als verdriet, angst, wantrouwen en boosheid, is de stoornis duidelijk zichtbaar.
Maar vaak is er sprake van bevriezing ofwel “onder activatie” en zijn de reacties niet goed zichtbaar aan de “buitenkant”, maar vindt het lijden van binnen plaats, omdat deze gepaard gaat met bevriezing of dissociatie.

Mensen die dissociëren denken, voelen en herinneren zich tijdelijk niets meer. Ze komen als het ware los te staan van het eigen bewustzijn, van hun lichaamssignalen. Ze zijn ‘van de wereld’. Iemand staart wat voor zich uit en maakt soms delen van een dag niet bewust mee. Zo kijken ze op de klok en voor hun gevoel 5 minuten later is het opeens 3 uur later. Ze hebben geen herinneringen aan de afgelopen 3 uur en waren helemaal ‘weg’. Door dissociatie kan iemand nare gevoelens, die naar boven komen door een traumatische ervaring, wegdrukken en eraan ontsnappen. Het kan beschouwd worden als een soort afweermechanisme in de hersenen bij extreme angst of stress, nu of in het verleden.

In deze dissociatieve staat is men vaak niet goed in staat om aan te geven wat er aan de hand is, hierdoor voelen slachtoffers zich vaak onbegrepen en worden zij niet altijd goed gediagnosticeerd. Het onbegrip en de lange weg door de hulpverlening worden dan vaak ook een bron van stress en kunnen op zich een traumatische ervaring worden.

 

De post traumatische stress stoornis.

Wanneer deze verstoring en de stress die daarmee gepaard gaat een langere periode aanhoudt spreekt men van een post traumatische stress stoornis (PTSS). Bij een enkelvoudig en op zichzelf staand trauma, bijvoorbeeld een auto-ongeluk, spreekt men dan over PTSS type I.
Als er zich een reeks van trauma’s heeft voorgedaan, zoals in de beroepspraktijk van militairen en hulpverleners vaak voorkomt, of de traumatische stress een langere tijd, soms jaren, heeft aangehouden, zoals bij ontwikkelingstrauma, mishandeling en misbruik, spreekt men van PTSS type II.
Bij type II is vaak sprake van meervoudige problemen, omdat overlevings- en afweermechanismen vaak een spoor (van vernieling) door het leven hebben getrokken en er vaak sprake is van bijkomende geestelijke, lichamelijke en psych0 sociale klachten.

Bij deze stoornis raak je steeds opnieuw “geactiveerd” door het trauma en neemt je lichaam vaak de zelfde toestand aan als tijdens de traumatische ervaring. Het trauma gaat weer door je gedachten en roept herinneringen op en de herinneringen activeren weer lichamelijke reacties.  Je herbeleeft het trauma mogelijk (deels) opnieuw en reageert  als zodanig. Je lichaam kan weer in een vlucht, vecht of bevriezingsreactie terecht komen waarbij je zenuwsysteem in een toestandscyclus verwikkeld raakt van overactivatie en onderactivatie terecht komt. Alsof je vol gas geeft met de handrem er nog op, met alle gevolgen van dien.   Het ene moment ben je alert, overactief, waakzaam, misschien zelfs agressief, het andere moment stort je in, voel je je leeg, kun je niets meer en dreigt het gevoel van depressie.

Je systeem is uit balans geraakt en je kunt jezelf niet meer goed reguleren.Vaak gaat dit gepaard met terugkerende gedachten aan hetgeen er gebeurd is. Kun je moeilijk in slaap komen of doorslapen of droom je er vaak over. Ga je situaties steeds meer uit de weg die je aan het voorval of trauma doen denken. Merk je bij jezelf dat je waakzaam bent of de omgeving voortdurend in de gaten houdt. Raak je in jezelf gekeerd, geïsoleerd en het contact met je omgeving kwijt. Je wordt gespannen of boos wanneer je bijv. overbelast of overvraagd wordt en wanneer iets jou activeert.
Uiteindelijk heeft dit zijn impact op je omgeving en jezelf als persoon. Gevoelens van schaamte, schuld, wantrouwen, hulpeloosheid, boosheid, verdriet, etc. verkleuren je beeld van de werkelijkheid en maken langzaam een ander persoon van je. Wanneer deze symptomen zich vast hebben gezet in jou lichaam en geest spreek je over een ernstige PTSS.

Wanneer je deze signalen gaat herkennen is het tijd om actie te ondernemen. Bespreek ze met je leidinggevende, je huisarts, je partner en onderneem actie. Vroegtijdig ingrijpen kan ernstigere problemen voor jou en je omgeving op tijd voorkomen. Vraag advies of laat je testen. Op internet zijn er voldoende informatieve zelftests te vinden die je een goede indicatie kunnen geven.

Bij Pro Somatics kun je een afspraak maken voor een intakegesprek om een inschatting te maken van je situatie en een vrijblijvend advies te krijgen over wat je zou kunnen doen.

Neem gerust contact op.